Bakının olduğu “3+3 masası” risk altında

ABŞ-İran və Rusiya-Ukrayna hərbi münaqişəsi yekunlaşmadan, bu əməkdaşlıq platformasının uğurla fəaliyyəti mümkün deyil

Son dövrlərdə regional geosiyasi formatlar arasında 3+3 modeli (Rusiya, Azərbaycan, İran, Türkiyə, Gürcüstan, Ermənistan) kimi təqdim olunan əməkdaşlıq təşəbbüslərinin davamlılığı və effektivliyi ilə bağlı suallar artmaqdadır. Bu model ümumilikdə üç region ölkəsi ilə iki böyük xarici aktorun iştirakı əsasında qurulan qeyri-rəsmi dialoq və əməkdaşlıq platformasıdır. Məqsəd isə təhlükəsizlik, nəqliyyat dəhlizləri, enerji və iqtisadi inteqrasiyanın müzakirəsidir.

Böyük güclərin regionda təsir uğrunda rəqabəti bu tip formatlara birbaşa təsir göstərir. Hər bir xarici aktorun fərqli strateji gündəliyi olması ortaq qərarların qəbulunu çətinləşdirir. Modelin əsas risk xətti Cənubi Qafqazdakı əsas konfliktin hələ tam bağlanmamasıdır. Gürcüstanın 3+3 formatında iştirak etməməsinin əsas səbəbi 2008-ci il müharibəsindən sonra Rusiya ilə diplomatik münasibətlərin kəsilməsidir. Abxaziya və Cənubi Osetiyanın Rusiya tərəfindən "tanınması" Tiflisin Moskva ilə hər hansı formatda eyni masada oturmasını ciddi şəkildə məhdudlaşdırır. Azərbaycanla Ermənistan arasında sülh sazişinin gecikməsi bu platformada etimadı aşağı salır.

3+3 formatında xarici aktorların (xüsusilə Rusiya, İran, Türkiyə və dolayı Qərb təsiri) fərqli geosiyasi bloklara yaxınlığı qərarların uzlaşmasını çətinləşdirir. İranla müharibə isə nəinki bölgədə, ümumiyyətlə, dünyada dəngələri dəyişib.

Sabiq maliyyə naziri, siyasi və iqtisadi məsələlər üzrə ekspert Fikrət Yusifov  hesab edir ki, nə qədər ABŞ-İran, Rusiya-Ukrayna hərbi münaqişəsi yekunlaşmayıb,  bu  əməkdaşlıq platformasının uğurla fəaliyyəti mümkün deyil: “Rusiya və İranın iştirakını nəzərdə tutan 3+3 formatında uğurlu əməkdaşlıq o halda mümkün olar ki, hər iki dövlətin bölgəyə baxışlarında kirli ambisiyalar deyil, qarşılıqlı fayda əldə etməyə aparan əməkdaşlıq istəyi dayansın. Çox təəssüflər olsun ki, Cənubi Qafqaz respublikaları müstəqillik illərində belə bir sağlam istəyi nə İrandan, nə də Rusiyadan görə bildilər. Hər iki ölkənin bölgə baxışlarında Cənubi Qafqazda hegemonluq etmək və bu məqsədlə regionu müxtəlif kirli üsullardan istifadə edərək qarışdırmaq kimi niyyətlər ön planda oldu".

Cavanşir ABBASLI,
“Yeni Müsavat”

Yazının mənbəyi