Azərbaycanla bağlı MÜJDƏ: Bu sahədə gücümüz artdı — Ekspertlər gözləntiləri AÇIQLAYIR

Azərbaycanın bərpaolunan enerji potensialı: yeni inkişaf mərhələsinin əsas dayağı

Azərbaycanda istehsal olunan elektrik enerjisində bərpa olunan mənbələrin payı açıqlanıb. Ölkədə istehsal olunan 62,6 milyon kilovat-saat elektrik enerjisinin 18,2 milyon kilovat-saatı – yəni 29 faizdən çoxu bərpa olunan enerji mənbələrinin payına düşür. Bu göstərici Azərbaycanın enerji balansında alternativ mənbələrin rolunun getdikcə artdığını göstərən mühüm siqnaldır. Xüsusilə diqqət çəkən məqam ondan ibarətdir ki, bu enerjinin 12,4 milyon kilovat-saatı su elektrik stansiyalarında, 5,8 milyon kilovat-saatı isə günəş və külək enerjisi hesabına istehsal olunub. Eyni zamanda, enerji sektorunun iqtisadi çəkisi də diqqətəlayiqdir. 2026-cı ilin ilk iki ayında elektrik enerjisi, qaz və buxar istehsalı sahəsində 671,6 milyon manatlıq məhsul və xidmət istehsal olunub. Su təchizatı və tullantıların idarə olunması sahəsində isə bu göstərici 93,4 milyon manat təşkil edib. Bu da sektorun ölkə iqtisadiyyatında mühüm rol oynadığını bir daha təsdiqləyir.

Azərbaycanın “yaşıl enerji” strategiyasında xüsusi yer tutan istiqamətlərdən biri də işğaldan azad olunmuş ərazilərdir. Bu bölgələr zəngin hidroenerji, günəş və külək potensialına malik olmaqla ölkənin gələcək enerji təhlükəsizliyində əsas dayaqlardan biri kimi qiymətləndirilir. Xüsusilə Qarabağ və Şərqi Zəngəzur iqtisadi rayonlarının “yaşıl enerji zonası” elan edilməsi burada həyata keçirilən layihələrin miqyasını və əhəmiyyətini artırır. Nəticə etibarilə, son statistik göstəricilər göstərir ki, Azərbaycan enerji sektorunda keyfiyyətcə yeni mərhələyə qədəm qoyur. 

Mövzu ilə bağlı Oxu24.com-a danışan sabiq maliyyə naziri, iqtisad elmləri doktoru, professor Fikrət Yusifov deyib ki, son üç ildə Azərbaycanada bərpa olunan enerji mənbələri üzrə elektrik enerjisi hasilatının 20%-dən çox artması ölkənin enerji təchizatında inqilabi bir dönüş kimi qiymətləndirilməlidir:

“Bu göstərici özlüyündə bir daha sübut edir ki, Azərbaycan bir neft-qaz ölkəsi olmasına baxmayaraq, bu gün enerji təminatı sahəsində dünyanın getdiyi yolla hərəkət edir və bu sahədə heç kimdən geridə qalmaq niyyəti yoxdur. Əksinə ölkəmiz bu sahədə regionun fovarit dövləti rolunu öz üzərinə götürməyi hədəfləyibdir. Son illər ərzində əldə edilmiş nailiyyətlər  deməyə əsas verir ki, yaşıl energetikanın inkişaf səviyyəsinə görə regionda aparıcı ölkə statusunu artıq əldə etmişik.  

Əslində Azərbaycanda Sovetlər dövründə də bərpa olunan enerjinin növlərindən biri - su elektrik stansiyaları mövcud idi. Lakin müstəqillik illərində bu sahə prioritet kimi öndə olmamışdır. Hökumət bərpa olunan enerji mənbələrindən enerji hasil etmək sahəsindəki işlərə  2019-cu ildən etibarən start verdi. Bu məqsədlə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti tərəfindən energetika sektorunda islahatlar haqqında sərəncam imzalandı və görüləcək işlərin əlaqələndirilmiş şəkildə aparılması məqsədilə xüsusi komissiya yaradıldı.

2021-ci ildə Azərbaycanda “Bərpa olunan enerji haqqında” qanun qəbul edildi bu sahəyə xarici investisiyaların axını üçün hüquqi mexanizmlər formalaşdırıldı. Azərbaycan Respublikasının 2022–2026-cı illərdə sosial-iqtisadi inkişaf Strategiyasında  “yaşıl enerji” ölkənin əsas prioritet istiqamətlərindən biri kimi təsbit olunub”.

Professorun sözlərinə görə, görülən bu işlərin nəticəsində Azərbaycanda yaşıl enerji istehsalı sahəsinə xarici kapital axını sürətlə artmağa başladı və bu sahədə beynəlxalq əməkdaşlıq yetərincə genişləndi:

“Avropa Yenidənqurma və İnkişaf Bankının, Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinin və Səudiyyə Ərəbistanının şirkətlərinin Azərbaycanda yaşıl enerji sektoruna ciddi yatrımları baş verdi. Prezident İlham Əliyevin sözləri ilə desək, artıq bu sahəyə yatrımlar etmək üçün o qədər çox  təkliflər var ki, onları qısa zaman kəsiyində fiziki cəhətdən reallaşdırmaq mümkün deyildir. 

İndi Azərbaycan Avropanın enerji təchizatında özünün yaşıl enerji potensialı ilə yaxından iştirak etmək kimi bir layihəni gerçəklədirməyi hədəfləyir.  Şərqi Avropa ölkələri ilə aparılan danışıqlar və əldə olunan razılaşmalarla yaxın gələcəkdə Qara dənizin dibi ilə çəkiləcək xüsusi kabel vasitəsilə Azərbaycanda istehsal olunacaq yaşıl enerjinin bir hissəsi Avropanın şərqində yerləşən ölkələrə ixrac ediləcəkdir. Bu sahədə daha sonrakı hədəflər isə Mərkəzi Asiya ölkələrində istehsal ediləcək yaşıl enerjinin Azərbaycan üzərindən Avropaya ötürülməsi olacaqdır. 

Bir sözlə, 2030-cu ilə qədər Azərbaycanın enerji təchizatında yaşıl enerjinin xüsusi çəkisini 30%-ə çatdırmaq nəzərdə tutulur. Əslində isə bu sahədəki ən böyük hədəfimiz sadəcə yaşıl enerji istehsalını artırmaq deyil, Azərbaycanı regionda “yaşıl enerji mərkəzinə” çevirməkdir. Bu bir neft-qaz ölkəsinin əldə edə biləcəyi ən böyük uğur, iqtisadiyyatın şaxələndirilməsi yolunda isə mühüm nəticə hesab olunmalıdır”.

Mehin Mehmanqızı

Yazının mənbəyi